Tegeltjesbrug

Friesland: koeien, grasland, schaatsen, berenburg, tweetaligheid. Meren, Afsluitdijk, Waddenzee. Klein Scandinavië. Die laatste staat niet in de officiële canon.

Als wij half augustus 2012 drie dagen in deze noordelijke provincie zijn, lijkt ons het aantal lange, blonde mensen opvallend groot. Is dat omdat ons referentiekader de Spaanse Brabander is? Of worden we ‘geframed’? Gemanipuleerd dus door de verwachting over ‘Noorwegen-Zuid’ die zich in ons brein heeft opgebouwd. Even terzijde: het rijzige van postuur blijkt geen garantie voor slank. Het in het oog lopende overgewicht heeft ook deze streek weten te vinden.

Bevestiging van de klassieke beelden vinden we overal. Om te beginnen staat voor ons hotel een meer dan levensgrote bronzen schaatser. Met op diens sokkel de namen van al de bikkels die een Elfstedentocht wonnen. We verzuipen in de pompeblêden die op werkelijk vanalles afgebeeld staan. Iedereen heet Postma, Dijkstra, Kooistra, Minnema, Boomsma, Boonstra, Ferwerda. En indien niet, dan Faber, Althuisius en grappig genoeg De Vries. Die laatste familienaam scoort hoog in de Nederlandse top-10. Kun je nagaan hoeveel lieden in de loop der eeuwen deze landstreek verlaten hebben.

Onze wandeltocht op vrijdag 24 augustus voert ons door een leeg land. Kleine dorpjes zorgen voor een aangename onderbreking. De kerkjes zijn oud, waarbij kloostermopvlakken en romaans lijstwerk aan Zuid-Europa doen denken. Om 12.00 uur slaan de klokken en wordt het gebeier van alle kanten aangevoerd uit gebedshuizen van hervormden, gereformeerden en wederdopers. Het groen ziet er pasgewassen en zojuistbijgeknipt uit. De fietsers groeten ons bij het passeren.

Bij een weg lezen we op een bord dat de berm niet gemaaid wordt. Zulks bevordert de vlinderstand. En werkelijk, het barst er van die beestjes. Dit lange, rechte lint voert ons naar de zogenoemde ‘tegeltjesbrug’. Die kennen we nog uit een voorgaande editie Friesland, waarin we een deel van het 11-stedentraject in een schuit aflegden.

Deze brug is misschien wel hét icoon van de Friese karakteristiek. De busladingen Chinezen en Japanners ontbreken. Wel is de afvalbak naast de houten banken overvol, een dissonant binnen het keurig aangeharkte weidegebied van Fryslân. Friese knoestigheid op Makkumer tegelwerk. Onvoorstelbaar in deze zomerzon en bij de lunchtemperatuur van 23°C.

Onder de boterham fotograferen we dit Elfstedenmonument vanuit verschillende hoeken. De dame gaat helemaal op in de digitale registratie van deze blauwwitte hulde aan de tocht der tochten. Na enig speurwerk spot ze ook het plaatwerk met onze Friesche troonpretendent.

Stine Jensen kan hier ter voorbereiding van haar volgende identiteitsboek de inspiratie vinden voor een hoofdstuk dat zou kunnen heten: ‘Ik schaats, dus ik ben’.

Ameland (2); met trapondersteuning

De overtocht van Holwerd naar Ameland duurt drie kwartier. We zitten op het bovendek in de zon. En in de wind. De boot slalomt van boei naar boei; op de iPad zijn de zandbanken te zien die de ferry omzeilt. We moeten tot de terugreis wachten om die obstakels gemakkelijk te kunnen zien bij laag water.

Aan de kade van Nes huren we fietsen. Die zitten bij het midweekpakket 'lezersvoordeel' inbegrepen. Mijn vrouw stelt voor om dit onderdeel op te waarderen tot elektrische modellen. Dat kan en deze middag doen wij gans het eiland met trapondersteuning. Een weldaad bij deze sterke bries in het gezicht. Natuurlijk hebben we die wind ook de helft van de afstand in de rug, en dan nog.

We picknicken bij de Waddenzee. Iets ten oosten van ons moet je bij eb de resten kunnen zien van een vaste verbinding met de overkant. Die navelstreng heeft de elementen niet blijvend getrotseerd. Mis je nu de laatste boot van 18.30 uur, dan kun je voor €100 per watertaxi overgezet worden. Wat betekent dat voor de vaste bewoners? Alleen overdag verjaardagen vieren?

Prachtig weer, mooie luchten. Waarna we langs de zee oostwaarts gaan. Uiteindelijk komen we via een pad met links duinen en rechts moerassig grasland bij een uitkijkpost boven natuurgebied 't Oerd. Hier bevindt zich het hoogste punt van het eiland: 24 meter. Met zicht op twee zeeën.

Ik begrijp dat Ameland allereerst een zandwal in het water was, waarachter zich door aanslibbing wadden vormden. Die aanwas is nu gebied voor landbouw en veeteelt. Bovendien liggen daar de vier dorpjes: Hollum, Ballum, Nes en Buren. Samen goed voor ruim 3.000 inwoners. Bovendien blijkt het eiland van 1704 tot 1798 privé-eigendom te zijn geweest van Beatrix voorouders. Ik kom wat Oranje-Nassaus tegen deze dagen in Friesland.

Dan helemaal van oost naar west langs de noordelijke route. Met trapondersteuning op volle kracht. Er zijn hoge witte wolken, flink wat zon en de andere eilandgasten zijn geconcentreerd aanwezig op bepaalde punten zonder dat ik de indruk krijg dat Ameland overstroomd is met toeristen. Sterker nog: het heeft er de schijn van dat de natuur voorrang krijgt.

We ronden de vuurtoren en gaan weer richting Nes. Bij de Waddenzeezijde lopen we wat meters over de drooggevallen bodem. De dame ontdekt daar zeekraal en die smaakt dit jaar voortreffelijk.

Hollum en Ballum hebben elk een kleine historische kern. Het is er levendig. Hoe zou dat half november zijn? Een standaardvraag. In sommige gevallen ga ik terug voor een antwoord.

Rond 17.00 uur leveren we de fietsen weer in. Volgens de teller hebben we net iets meer dan 50 km achter de rug. Met gemak halen we de laatste boot en we varen in de late zon terug naar Holwerd. Het uitstapje naar 'Noorwegen-Zuid' vond ik zeer de moeite waard. Zeker ook de aanloop.

En terwijl ik in gedachten over het water en de drooggevallen zandbanken schouw, komt een citaat uit 'Denken op de plaats rust' van Henk van der Waal boven drijven. Die formulering waar ik al wat dag op kauw, heeft de auteur mooi uit zijn pen gekregen als het gaat om de opdracht van de filosofie: 'mensen inzicht te verschaffen in hun bestaan en om mensen vreugdevol te verzoenen met hun sterfelijkheid'. Ook een vorm van trapondersteuning. Ik pak nog een krentenbol en zie dat ook de kaas getranspireerd heeft vanmiddag.

Ameland (1); op weg

Ameland. Zouden de Romeinen hier geweest zijn? Ik ken iemand die zich jarenlang deze vraag stelde als hij plannen maakte voor de vrije tijd.

Vandaag ga ik voor het eerst van mijn leven naar een Waddeneiland. 'Noorwegen-Zuid', in mijn ogen. Die jongens uit Rome zaten daar mooi niet. En waarom ook zou ik in mijn eigen tijd kou en regen opzoeken? Of een puzzelplaat met wolken, wind en water?

Dan toch Ameland. Een kwestie van durf? Roekeloos handelen of gewoon ‘doen’? De laatste jaren citeer ik ij gelegenheid wel meer de heer Ollie B. Bommel: 'Jonge vriend, ik wist niet dat ik het in me had'. Bovendien is elke reis naar buiten is ook een reis naar binnen. Nou ja, zou dat idealiter kunnen zijn volgens Stine Jensen. Of in de woorden van Loesje: 'Ik wil mijn tijd nuttig verspillen'.

Nou zeg, pas twee alinea's op scheut en de dag staat nu al stijf van de citaten. Misschien niet zo vreemd met de Elfsteden-Tegeltjesbrug binnen handbereik. Daar staat die kop van de kroonprins ook bij: de Friese Oranje-Nassau terug bij de schaatswortels.

Gelukkig eindelijk op weg. Met meteen al een omweg over maar liefst Dokkum. Wordt wel krap in de tijd op die manier. Het laatste stuk van de route naar de kade van Holwerd gaat door een tot weinig anders dan zelfmoord inspirerend landschap. Je moet op deze rand van Nederland geboren zijn, om het hier uit te kunnen houden. Ik was hier voor mijn werk ooit in de winter en raakte in de mist verdwaald.

Die van de veerboot zijn wel punctueel dus zien wij de pont net onder stoom gaan als wij om 10.30 uur voorbij de kaartcontrole rennen. 'We hebben al tickets', hoor ik mijn vrouw opgewekt roepen. 'Dan wel voor de volgende boot', komt ons door de geluidsinstallatie achterna. De God van Geert Mak verliet eerder Jorwerd en wij zien hoe de ferry van de firma Wagenborg bij Holwerd dezelfde weg kiest. De meerpaal staat er wat eenzaam bij.

Een uur van nutteloze tijdverspilling volgt. Is dit de verveling die volgens Joke J. Hermsen tot inspiratie leidt? Ik baal tot in mijn voegen. Misschien moet ik een eindje gaan wandelen. Of liever: gaan we dat met zijn tweeën doen. Ap Dijksterhuis doet na ‘Het slimme onbewuste’ momenteel onderzoek naar wat geluk is. Een stuk daarover in NRC/H kopte vorige week met 'Geluk is wandelen langs het strand'. Dat doen we wel aan de overkant, want de boot van 11.30 uur meldt zich. Nieuwe kansen en ik sta vooraan in de rij.

Leeuwarden Oranje

Tweehonderdennegen kilometer later parkeer ik de auto in Leeuwarden. Tijdens de oversteek naar het hotel ruiken we een scherpe geur die aan circus en dierentuinen doet denken: links blijken de te liggen veemarkthallen. Verborgen achter WTC-expogebouwen. Waarom is de Bossche handelsplaats in koeien, paarden en aanverwante artikelen ook al weer verdwenen? Mond-en-klauwzeer draaide zo’n tien jaar geleden die activiteit de nek om.

Leeuwarden, verzamelplaats van al dan niet hierheen gedirigeerde kantoren. Ze staan op een kluitje aan het eind van de Tesselschadestraat die ons hotel met dat kwartier verbindt. De Achmeatoren priemt 114 m de lucht in. Met mijn geld gebouwd dus. Op de begane grond huist het VVV waar we een stadswandeling halen. We kunnen ook met een gids mee en kiezen voor ons eigen tempo.

De kaart bevat vier thematische wandelingen. Ik ben met name in de Oranjewandeling geïnteresseerd. Bij een voorgaand bezoek aan Frieslands hoofdstad, was die ‘koninklijke’ wijk wat de tijd betreft stiefmoederlijk bedeeld. In mijn herinnering moet het de mooiste hoek van de stad zijn.

Dat vermoeden wordt tijdens de middagwandeling helemaal bewaarheid. De noordwesthoek blijkt een aaneenschakeling van paleisachtige huizen, stallen en kerken die met de Friese Oranjes verbonden zijn. Daarnaast is een deel daarvan ooit eigendom geweest van katholieke kloosterorden. Dit verklaart namen als Bagijnestraat en Bontepapesteeg. De huisnaam ‘De Witte non’ verwijst naar een verdwenen zustersconvent.

Eind 16^de eeuw was het afgelopen met het Spaanse regime en de katholieke kerk. Er kwam een stadhouder in Friesland, via familiebanden gelieerd aan de Hollandse Oranjes. In een notendop: toen de tak van Willem van Oranje geen vruchten meer droeg, zette de Friese tak de traditie voort. Beatrix is behalve Duits, Russisch en nogzowat dus eigenlijk gewoon een Friezin.

Vooral de stadhouderlijke erfenis geeft het provinciale Leeuwarden een statig aanzien. Bijvoorbeeld in de omgeving van het Gouverneursplein – Hofplein. Op een terras daar in de zon wordt mijn verzoek op en dubbele Trappist niet begrepen. Na enig gewinkel blijkt er wel en Westmalle Tripel geleverd te kunnen worden. Uiteindelijk wordt het een Grimbergen dubbel. Vooruit dan.

Uiteraard struikelen we die middag over de typisch Friese dingen. Alleen al de achternamen op -a brengen ons samen met de uitingen van regionale trots tot de gedachte om zelfs puur Amerikaanse bedrijven te herdopen in McDonaldsma en Burger Kingsma. Zeker die tweede klinkt authentiek.

's Avonds eten we bij restaurant ‘Fosk’ op de elfde verdieping van ons hotel. We horen dat ‘Fosk’ ook zoiets betekent als ‘samen’ en ‘gezellig’. De keuken maakt gebruik van Friese producten, op een vakkundige en verfijnde wijze. Letterlijk en figuurlijk op hoog niveau. Morgen Ameland.

Mooie stad (10); veel strand

Den Haag is de afgelopen jaren flink breder geworden. Met zand uit zee groeide het strand uit tot een ware vlakte. Palen met in de top de afbeelding van een dier helpen bij de oriëntatie. Zeker tijdens het drukke weekend van 18-19 augustus 2012 is dit soort bakens welkom.

Op zaterdagochtend rijd ik om 08.00 uur weg in Den Bosch. Naarmate ik de hofstad nader, groeit het aantal Duitse kentekens. Zo te zien vooral uit het Ruhrgebied. Vijf kwartier later ben ik fileloos gearriveerd. Ik leen de fiets van de jongedame en ben in 10 minuten bij Kijkduin, waarna een lekker familiedagje aan het strand volgt. Veel waterpret met het kleine grut. Ik geniet ervan. Het is even sjouwen met de mini’s: ons stekkie ligt ver van het water. Ik wijs de oudste van vier op de hoge leeuwenkop bij ons in de buurt. Zelf vindt ze het roze varkentje 100 meter verderop een markanter teken.

Het absorptievermogen van zo’n grote lap strand blijkt deze dag enorm. Met de parkings is dat een ander verhaal. Ik beklaag de ouders met kinderen die lang in de auto moeten rondtoeren voor een plekkie: ‘Wanneer zijn we d’r nou?’

Zondag wordt een fietsdag. De werkzaamheden ter verbreding van strand en duinen strekken zich uit richting Hoek van Holland. Een belangrijk onderdeel daarvan vormt de aanleg van de zogenoemde Zandmotor. Moest ik een jaar geleden dat schiereiland-in-wording nog vanachter een hek bezien, sinds enige tijd loopt er een nieuw hooggelegen fietspad langs. Met mijn schoonzusje als gids peddel ik zuidwaarts. Uit de lucht moet het een mooi gezicht zijn om te zien hoe de badgasten zich ophopen bij de uitkomst van de duinpaden. De tussengelegen stroken zijn rustig. De Zandmotor zelf oogt om 11.30 uur als een bountystrand met lagune. Een prachtig gezicht. De fietsweg waarlangs ook het langeafstandswandelpad loopt, maakt mij enthousiast.

Rechts strand en zee, links een afwisseling van kassen, campings, groen met grote grazers. Een van de exotische runderen staat tot buikhoogte in een plas water. Hoek van Holland zien we al de hele tijd aan de horizon. Niet zozeer de huizen, als wel de havengebonden industrie langs de Nieuwe Waterweg. Op een punt waar het recreatiegebied begint, staan palmbomen in potten. Die overwinteren ongetwijfeld onder het glas.

We wandelen langs de pier. Een stuk vol contrasten. Hier loopt het ‘natuurlijke’ duinlandschap precies tot aan een betonnen rand, waar het abrupt afgesneden wordt door de Noorderpier. Boten varen af en aan. Dit is echt de hoek van Holland. Ik sta hier voor het eerst in mijn leven en probeer de betekenis van deze plek te bevatten.

Na een lunchstop gaan we  langs het oude binnenpad weer terug. We komen nauwelijks iemand tegen. IJspauze in Kijkduin en dan door naar Scheveningen. Er hangt ineens wat mist, schapenwolkjes trekken over en de aangekondigde zeebries brengt verkoeling. Ter hoogte van het havengebied vallen wat druppels regen. De uittocht van het strand brengt veel volk op de been en het is een licht gedrang daar waar nog aan de ‘upgrading’ van de boulevard gewerkt wordt. We lopen richting pier, bekijken het geflaneer en ik weet weer waarom ik Kijkduin de voorkeur geef.

We zoeken de rust op van de Tweede Binnenhaven. De zon komt weer terug en het bier smaakt voortreffelijk op het terras van het Brouwcafé. In de buurt ligt het visrestaurant Simonis: wat eten betreft een topper waar ik in goed gezelschap graag kom. Omdat we gisteren al in ‘Chinatown’ de locatie Simonis in de Stad bezochten, wordt het ’s avonds een pizza bij Giorgo.

Het strand loopt nu echt leeg. Op drukke punten verkeersregelaars. Met onze fietskes gaan we in slalom overal langsheen.

Bij een laatste mok thee rond ik 's avonds deze prettige tweedaagse op een gezellige manier af, waarna ik met een groot knuffelbeest onder arm naar de auto loop. Een van de twee logeetjes heeft deze eenhoorn bij de jongedame laten liggen. Vanaf haar appartement kom ik in de lift 12 verdiepingen lang niemand tegen. 'Slaapt die ouwe vent nog met een knuffel?'

Als ik aan de thuisreis begin, is het buiten afgekoeld tot 22°C. Een uur later in de buurt van Den Bosch staat de temperatuur op 27°C: ik ben weer in het zuiden. Wat moet het hier warm geweest zijn. 

Zomersalade 'Makreel'

Mooi zonnetje en na de vakantie gaan we weer skaten op donderdagmorgen. Een aantal sportievelingen bevindt zich al op de afgesproken plek als wij op 18 augustus 2012 om 09.15 uur arriveren. Het bijkletsen gaat gewoon verder terwijl we in een rustig tempo door landelijk gebied richting Oisterwijk schaatsen.

We skaten een bekende route. Ineens staan we bij Heukelom voor een zwik vreemdsoortige figuren. Het snoepje-van-de-dag. Klein geluk. Niet te plannen. In het veld staan 200 vogelverschrikkers opgesteld. Correctie: het blijken 'vogelverleiders' te zijn. Dat lezen we op een bord. Bovendien staat er een clubje mannen, met achter in een bakkie een nieuwe pop onder een kleed. 'Die gaan we hier begraven', zegt Paul Spapens. 'In Heukelom is ooit iemand vermoord'. Wij mogen ons opstellen tussen de zwijgende verleiders en Spapens, bestuurslid ‘Vogelverleiders’, maakt van een afstandje foto's. Zelf zet ik de skaters op mijn iPhone.

Oisterwijk kreeg 800 jaar geleden stadsrechten. Dat vieren ze daar met onder meer de opstelling van deze figuren. Het zouden er best wel ‘s 800 kunnen worden. Iedereen is uitgenodigd een bijdrage te leveren.

Na de koffie bij ‘De Druiventros’ passeren we op de terugweg een flinke moestuin. De eigenaar daarvan heeft langs de weg op een veilingkistje wat van de oogst staan. Ik koop een pond breekboontjes voor €1, hoewel mijn koelkast uitpuilt. Na de lunch maak ik een frisse zomersalade makreel en schuif daarmee alle andere ideeën voor het avondeten even opzij. Van de jongedame kreeg ik eerder deze week een kaart met de aanmoediging ‘Laten we dan plannen dat we niks plannen’. En zo geschiedt in de stad Den Bosch.

Voor deze zomersalade snijd ik in kleine blokjes: drie filets gerookte makreel (Lidl), een ontpitte trostomaat, vier lente-uitjes, een augurk, een kwart rode paprika, twee ons gekookte en afgekoelde breekboontjes. Dat hussel ik door elkaar in een schaal samen met twee theelepels kappertjes, zout, veel gemalen peperkorrels, wijnazijn en een flinke dot olijfolie. Het geheel verdwijnt in de koelkast.

’s Avonds serveer ik de salade op een ‘bedje van’ ijsbergsla, voorzien van aceto balsamico en olijfolie. Het geheel garneer ik met wat zwarte olijven en een flinke plak geroosterd brood met allioli. Klein geluk, nu dan in eigen tuin.

Penélope Cruz: 'Jamón, jamón'

Zondagmorgen 12 augustus meteen een 'onderhoudsrondje' hardlopen. De vakantiespullen zijn al opgeruimd. Later deze ochtend gaan we naar Amsterdam: toegangskaartjes gewonnen. Ilse DeLange gisteren nog in de auto gedraaid tijdens de rit Poitiers - Den Bosch en vanmiddag zingt ze live in de Concertzaal. Frank Boeijen treedt ook op: Kronenburg Park. Plus Janine Jansen. Volgens het plaatje begaafd en wereldberoemd als violiste: geen flauw idee. En Waylon, die ik wel eens zie aanschuiven bij 'De wereld draait door'. Ik zal het wel zien en horen.

Nederland - vakantieland. Bij ons beginnen morgen de scholen weer. Eerste schooldag voor een achternichtje: spannend. In de hoofdstad blijkt het volop zomer en ik hoor allerlei talen. Eerst lunchen, ergens in een hoek van het centrum die zo mooi 'de negen straatjes' heet. De bik is onderdeel van onze NS-zomeraanbieding. Iedereen die in die specifieke tent eet, blijkt NS-ganger.

Toerist in eigen land en ik voel hoe Spanje afstand neemt. Of juist ik, van dat land waar we tot voor een paar dagen vol enthousiasme verbleven. Zo gaat het altijd, dus waarom nu niet,

Om Spaanse gedachte te prolongeren heb ik voor later deze week al drie films uit de stapel gehaald: 'Jamón, jamón', 'Juana la Loca' en 'Capitan Alatriste'. Ze hebben alles te maken met de afgelopen dagen. Die dvd’s ga ik zeker bekijken. En ik heb op mijn iPhone een lijstje met zaken die ik nog moet googlen. Ik ben weer thuis en volgens de mythe gaat het lichaam te paard en volgt de ziel te voet. Ik wil de gang van dat laatste bijbenen.

Dus heb ik als treinlectuur de El País van vandaag gekocht. Met daarin een artikel over de Spanjaarden op vakantie in 2012. Een moeilijk seizoen voor een bevolking waarvan 24,63% werkloos is. Tering naar de nering en dus blijft de helft van de Madrilenen thuis en 35% van de Barcelonezen. Wie wel gaat, doet dat minder lang en minder ver dan eerst. Het eigen land blijkt favoriet en velen ruilen huizen met familieleden.

Naar een dagje strand gaan koelbox en zelfgemaakte broodjes mee. Restaurants krijgen mondjesmaat klandizie: kleine hapjes. Dat in de wetenschap dat je voor een volledig menu €8 betaalt, waarbij je zoveel op je bord krijgt, dat je er gemakkelijk met twee personen genoeg aan hebt. De bezetting van hotels, hostals en pensions komt uit op 31,96%. Een terugval in vergelijking met vorig jaar van 47%. Geen wonder dat we onderweg voor de volgende dag steeds met gemak via Booking.com een adres vonden.

Ilse zingt de sterren van de hemel. Ik ben echt weer helemaal thuis. Nog even deze blog op het net zetten en dan naar de gouwe ouwe uit 1992 ‘Jamón, jamón’, met de dan nog jonge Penélope Cruz.