Broodkampioenen

Brood. Veertig jaar geleden een probleem voor ons op reis in Frankrijk of Italië. Op zoek naar een halfje bruin, troffen we een overweldigende hoeveelheid knapperig witbrood aan in allerlei vormen. Over Spanje en Portugal uit die tijd kan ik niet oordelen, want daar kwamen we toen niet. Gelet op wat we daar later aten, zal de situatie er niet echt anders geweest zijn.

Ik herinner me een verblijf in het Zuid-Franse Sainte-Galle. Bij een bakker in de buurt (een halfuur en een serie haarspeldbochten verder), hadden we bruinbrood ontdekt. Dat maakt hij niet elke dag dus als we er voorbijkwamen, sloegen we de halve productie in. Zes jonge mensen in de kracht van hun leven verstouwen heel wat boterhammen. We hielden de oogst vers in een grijze vuilniszak, goed weggestopt in een van de tenten. Toch sloeg de taaiheid toe. Inmiddels is in alle vier die landen bruin brood te koop.Ook hier in de winkel iets verderop: 'Tacoronte integral'.

Nederlanders eten jaarlijks 60 kg brood. Ik heb geen idee of dat veel is. Fransen houden het op 50 kg. Da's veel minder dan wij. 'Opmerkelijk', denk ik. In het klassieke beeld zie je die lui de hele dag door met van die stokbroden zeulen. Misschien is dat vaak hetzelfde exemplaar en eten ze niet zoveel als ik denk.Duitsers komen op 57 kg. Spanjaarden werken per persoon 'slechts' 45 kg. per persoon weg. Opnieuw een 'opmerkelijk', want ik hoef terwijl ik dit schrijf maar even over het balkon te kijken om te zien dat er weer een autochtoon voorbij komt met een hoeveelheid brood. Beeldvorming.

Het nationale 'Comité Científico del Pan' vindt dit gemiddelde zelfs verontrustend. Nog maar dertig jaar geleden was dat meer dan 130 kg. Mijn generatie weet nog van wanten, daar vind je de werkelijke 'broodkampioenen'. Maar jonge ouders met kleine kinderen maken er volgens de wetenschappers op het gebied van de broodconsumptie een potje van. In die categorie komt het gemiddelde uit op 22 kg. Een hoogleraar signaleert in dit verband de tendens dat in landen waar het brood uit de dagelijkse pot verdwijnt, het aantal gevallen van obesitas toeneemt. Meer brood eten dan? 'Niet alleen brood', is zijn antwoord, maar brood 'als onderdeel van het mediterrane voedingspatroon'.

En daar zit 'm 't probleem: dat gekook met peulvruchten, vis en gevarieerde groentes past wat smaak en tijdsinvestering niet meer bij het leefpatroon van steeds meer gezinnen. Je zult nog zien dat er in Nederland op enig moment meer olijfolie gegeten gaat worden dan hier!

Folklorruptie

In de Spaanse kranten vormt corruptie een vast onderwerp. Geen idee of de redacties een schifting maken en bijvoorbeeld pas gewag maken van zaken die boven een bepaald bedrag komen. Zou best kunnen, want ik lees alleen over zaken die de verduistering van miljoenen euro's betreft. Vaak overheidsgeld. Vaak door overheidsdienaren. Vaak van rechtse signatuur en even dikwijls van linkse. In de politiek gaan, wordt hier niet gehinderd door een Iberische variant van de Balkenendenorm.

Op dit moment spelen twee grote schandalen. Één in de provincie Valencia (rechts) en de andere in Andalucia (links) In beide gevallen hebben hooggeplaatste functionarissen de kas gelicht. Niet overdag en in het oog lopend natuurlijk, maar alleen bij dichte mist. En voor dat laatste zorgden ze zelf door euro's te verplaatsen in een nauwelijks nog te ontwarren netwerk van personen, bv's, verzekeringen, deals: bedenk het maar. De aanklagers heb er hun handen vol aan. Het lijkt me een vorm van folklore: folklorruptie, zeg maar.

Als je partij de provinciale verkiezingen wint in jouw regio, moet je vooraan staan. Het gebruik wil namelijk dat alle interessante baantjes op enig niveau (hoofd CWI, hoofd Infra, hoofd Ontwikkeling, hoofd Provinciebestuur, etc.) naar de winnende club gaan. Dit bracht tien jaar geleden ene Francisco Javier Guerrero Benítez op de post van hoofd Arbeid & Sociale Zekerheid van Andalucia. Al die tijd heeft hij de gebraden haan uitgehangen. Ik vind het van moed en genialiteit spreken. En van hoogmoed. Dat laatste heeft hem uiteraard genekt. Hij is inmiddels aangeklaagd en meneer durft in zijn 'witte dorpje' de deur niet meer uit.

Wel degelijk is er overheidscontrole op de uitgaven die in de gewesten gedaan worden. Guerrero kent in dat systeem de zwakke plekken. Door tekenverantwoordelijkheid naar zichzelf over te hevelen, wist hij jaren de controleurs een rad voor de ogen te draaien. Inmiddels is de overheid 647 miljoen euro's verder. (Dat klinkt helemaal enorm als je het zo schrijft: €657.000.000). Daar komt geen Staatsloterij met opgelopen Jackpot zelfs maar bij in de buurt. Dat geld was bedoeld om ondernemingen die in de problemen raakten, een duwtje in de rug te geven.

Guerrero had dus een grote beslissingsbevoegdheid. Je kon hem bellen met de boodschap dat zonder overheidssteun 70 werknemers op straat kwamen te staan. De volgende dag was het geld er. Ook als je noodlijdende bedrijf alleen op papier bestond. Of het na de ontvangst van de subsidie snel werd opgedoekt. Of als die zogenaamde medewerkersploeg een optelsom was van je kinderen en kleinkinderen. De godfather controleerde vooraf, nooit na afloop, daarin gesterkt door een groot vertrouwen in de mensheid: familie, vrienden, kennissen, medewerkers, dorpsgenoten, kiezers.

Nog steeds is de dankbaarheid van alle vroeggepensioneerden groot, of van de liesbreuklijders met een nieuw huis, de chronisch verkouden lieden met belangen in goedlopende cafés. En Guerrero en zijn maatjes weten van niks, hadden de folder met de aangescherpte richtlijnen nooit ontvangen, wisten niet dat ze toezichtplicht hadden. Folklorruptie.

Ik laat me nu in het milde klimaat van Tenerife omscholen tot buitenlandcorrespondent. Met overheidssteun. Daar moet ik me stevig voor inspannen. Zoals het lezen van de krant (op het strand), het volgen van het journaal (in elk etablissement staan zeker drie tv's, afgesteld op evenzoveel kanalen), praten met 'de man in de straat' (op het terras). Geen sinecure en ik versaag niet. want het doel heiligt de middelen.

Geheugenpaleis (7)

Lieve schoonzus,

Op 4 februari 2012 sluit ik in de late middagzon 'Het geheugenpaleis'. Een memorabel boek, dat weet ik zeker. Ik neem mijn boodschappenlijsten door en ga naar de Mercadona. Je kent die winkel wel. Halverwege ga ik aan de boulevard op een bank zitten, zo'n beetje waar eerder het spookje zich in zijn kasteel verschool. Ik kijk naar de Atlantische Oceaan. 'Er zal langer zee zijn dan wij', hoor ik mijzelf denken. Dit soort opmerkingen was favoriet binnen onze vriendenclub op de middelbare school.

Zonder dat ik er moeite voor hoef te doen, passeert deze zin mijn gedachte. Ik ga negen dingen kopen. Ze staan genoteerd in mijn iPhone. Voor de zekerheid, want ik heb ze ook in een geheugenpaleisje staan. Daarvoor gebruik ik mentaal de koelkast van het appartement dat ik hier huur. Ik doe imaginair de deur open en 'loop' door de ruimte: kip in knoflook, Aquarius, drinkyoghurt, chocolade (met van die harde stukjes cacao), appeltjes, paprika, soep, gezichtscrème, tandpasta. Natuurlijk niet allemaal dingen die zelfs hier per se koel moeten liggen: maar in een geheugenpaleis kan alles. Ik heb geen boodschappenbriefje nodig. De techniek om dit te onthouden, dank ik aan dit boek. By the way: de auteur is zelf in het jaar dat hij zijn geheugen begon te oefenen, 'onthoudkampioen' van de VS geworden.

'Wat schiet je daar nou mee op?', vroeg jij me toen ik onlangs in jouw aanwezigheid een activiteitenlijst van 15 zaken bijna foutloos wist te reproduceren. Dat antwoord had ik toen nog niet. Ik stond alleen verbaasd van mijzelf: nog niet eerder had ik zo'n lange lijst van dingen kunnen onthouden. Het gemiddelde ligt op zeven. Tot veel meer zijn wij mensen zonder oefening niet in staat.

In hoeverre heb ik - nu het boek uit is - wel een antwoord? Ik weet in elk geval meer van het onderzoek naar de werking van ons brein. En van de 'vergeten kunst van het onthouden', zoals de ondertitel luidt. Ik heb een heldere definitie gelezen van autisme (waarin ik op zijn minst één persoon uit mijn omgeving in meen te herkennen) en de bijzondere vorm daarvan die asperger heet. ('Ben ik dat?') Een zeel zeer opmerkelijke lieden passeerde de revue. De wetenschappelijke proefjes bonden mijn aandacht. En verder? Hoe meer ik lees over en ervaar van de werking van het geheugen, des te meer wantrouw ik de exactheid van mijn herinnering.

Wat wij onthouden en wat we aan genetisch materiaal meekrijgen, bepaalt als een onontwarbare kluwen ons denken en doen, zegt de heersende theorie die ik zowel in dit boek als in andere uitgaven beschreven zie. Daar kan ik wat mee. Plus de bevinding dat je dingen moet onthouden om wat in het leven gebeurt, te kunnen zien en te duiden. Wie meer onthoudt, merkt meer op in het leven.

Vanmorgen kocht ik de zondagse editie van El País. Plus bijlage natuurlijk. Tot mijn verrassing heeft daaraan de schrijver van 'Het Geheugenpaleis' een bijdrage geleverd. En wel met een samenvatting van zijn boek. Misschien is dat wat hij het belangrijkste vond om te onthouden. Een warme groet vanuit een zonnig Los Cristianos,

Je schoonboer

Palingsound en kanaries

Nederlanders hebben de naam om op vakantie hagelslag en pindakaas mee te nemen. Zelf kies ik voor drop. En wie zoals ik met een prijsvechter vliegt, laat zelfs dat spul thuis. Niet zo moeilijk want in Spanje is drop gemakkelijker te vinden dan appelmoes. Ik noem maar wat.

In mijn appartement in Los Cristianos staat het tv- toestel afgestemd op bvn, een soortement wereldomroep voor Vlamingen en Nederlanders die zich tijdelijk 'kanaries' wanen. En vanavond kijk ik naar de strijd tussen Nick en Simon. Nederland in optima forma. Nick vormt een gelegenheidsduo met Jeroen van Koningsbrugge voor het gevecht met Simon die wordt bijgestaan door Denis van de Ven. Katja Schuurman leidt de krachtmeting als de remake van Marilyn Monroe met donker haar.

Leuk om vrienden elkaar af te zien afmaken op tv. Dat moet het basisidee zijn geweest. En: Speel met het beeld dat de mensen hebben van de Volendamse meesters op het gebied van de palingsound. Dus zien we Simon en Denis in een rockversie van Susanne. Het swingt gelijk de pan uit. Wat een sfeer. En dan die opblaasgitaren. Katja: 'Zo'n lied knapt er echt van op'. Nick en Jeroen gieten hetzelfde lied in een gospelversie. Geniaal muzikaal. Zoiets staat ver boven al die zeurformules als de klussende echtgenoot, de vakantieredder of dat wringende familiediner.

We zien de Volendammers onherkenbaar gemaakt als een soort mormoonse zalvers vertaalde liedteksten declameren voor passanten. En de tegenstander moet de titel raden.  De duo's blijken keien in opera en Antilliaanse muziek: 'Frisse wwwind wwwaait door mijn llleven'. Ze raden wie de mysterieuze zanger is die optreedt als Frank Sinatra. Da's Eddy Zoey. Om vervolgens 'I got the feeling' op het toneel te zetten in een fanfare- en Ska-versie. Professionalisme van de bovenste plank. Kwaliteitsvol vermaak met een enthousiast publiek ais jury.

Het blijft de hele uitzending magnifiek en zeer vermakelijk. Uiteindelijk worden Nick en Jeroen winnaars: 'We are the champions', vertaald als 'Wij sain kampioene fan de wereld'. 'Magistraal' sms ik naar Nederland. Nog leuker dan Nick en Simon in de VS. Over een week vindt de tweede uitzending plaats. Althans hier op Tenerife.

Linksdraaiend

Ik weet nog wanneer ik bergwandelen een zinvolle activiteit ging vinden. Een inspanning dus die zou kunnen bijdragen aan mijn ontwikkeling. En dat dan bij voorkeur in combinatie met een gevoel van (voornamelijk fysiek) welbevinden. Beide elementen vormden een dominant criterium in mijn definitie van 'zinvol', zeker in die tijd. Dat was tijdens een verblijf bij mijn zus in Noord-Italië ter gelegenheid van Kerstmis. Laten we zeggen 'iets meer dan 20 jaar geleden'. Ik liep toen op 1.000 m. in de oude klimspullen van mijn zwager en vond dat gesjouw iets dat mij aansprak.

Nou had ik in de Vooralpen en op andere plekken wel eerder over een bult gelopen, maar kennelijk was ik op dat moment 'rijp' om echt door die sport geoogst te worden. Sindsdien heb ik al een aantal bergschoenen versleten. Het paar waarop ik hier op Tenetife loop, heb ik in 2000 gekocht. Onverslijtbaar lijkt het duo dat van Italiaanse origine is. Het tweetal raakt evenwel op en ik weet nog niet of ze Nederland nog terug zullen zien.

Tijdens mijn gezeul hier, kom ik uiteraard andere wandelaars tegen. Ik let altijd op hun schoenen. Niet op het merk, maar op het soort. De meesten hebben wel stevige bergstappers aan. Toch zag ik veertien dagen geleden een tweetal volwassenen, vergezeld door een tienermeisje, bezig met een poging op sandaaltjes de kloof van Masca te bedwingen. Misschien niet uniek, wel driest. Of triest. Ze spraken een Oost-Europese taal wat natuurlijk niet alles wil zeggen. Bij mij in de buurt liepen op dat moment namelijk Polen en Letten die voorzien waren van het juiste schoeisel.

Britten haal je er onderweg altijd direct uit. Niet aan hun schoenen overigens. Het gemak waarmee ik ze kan herkennen, staat ook los van dit eiland: ze vallen overal op. Of moet ik zeggen 'door de mand'?  Stel je een smal bergpad voor waarop wandelaars elkaar tegemoet treden. Klimmers hebben het zwaarder dan dalers, waardoor de dalende categorie zich in de regel waar maar plaats is, afwachtend opstelt om de naderende lieden ongehinderd te laten passeren. Op zo'n moment valt de Britse wandelaar nog niet op. Dat gebeurt pas op paden die breed genoeg zijn om elkaar met enige zijwaartse verplaatsing en zonder te stoppen te kunnen passeren.

De betreffende wandelaars zoeken dus al lopend de zijkant op. In dat geval ga ik rechts verder en de tegemoetkomende Italiaan, Spanjaard, Est, Fin of Duitser doet dat ook, maar dan aan zijn/haar kant. Zo niet de Brit. Die sorteert links voor en staat hierdoor aan de kant die ik vanuit mijn perspectief voor de meest wenselijke houd. Voor beide partijen een automatisme keuze.

Grappig zijn de momenten waarop de betrokken Britten  - alvorens het voor de elkaar tegemoetkomende recreanten echt gevaarlijk wordt - inzien waaruit deze positiebepaling voortkomt en alsnog naar hun rechterkant stappen. Volgens de heersende theorie komen de dingen die wij denken en doen voort uit een onontwarbare kluwen van genetisch materiaal en dat wat we onthouden.

Daarom lach ik hier de Britten met een begrijpende blik in mijn ogen toe en mompel ik in plaats van 'Hola' een goed waarneembaar 'Hello'. Als een soort compliment, zeg maar. Als ik over een halfjaar weer op hun eiland rondbanjer, zal ik trachten mij 'aan te passen' aan de regels van hun linksdraaiende wandelparadijs. Dat wordt beslist lachen op grote hoogte.

As bij as

Er gaat dagelijks maar één bus van Los Cristianos naar de Teide en wel om 09.30 uur. De route voert ook langs Vilaflor op 1.300 m, bekend om zijn wijn. Het stadje ligt in een kom op het zuiden. De terrasbouw is er beeldbepalend. Bovendien blijkt het op deze hoogte nu de tijd waarin de amandelbomen bloeien. Het doet denken aan een boektitel.

De Teide is met 3.718 m de hoogste berg van Spanje. Bij helder weer is de karakteristieke piek van zowat elke hoek van het eiland te zien. Vannacht was het op die top -12 gr. C. Vergelijkbaar dus met Nederland op klomphoogte. Op Tenerife is het begrip 'rayonhoofden' onbekend.

Na vijf kwartier haarspeldbchten stap ik uit bij de Parador Nacional de las Cañadas, een staatshotel op 2.150 m. Vanaf dat punt aan de voet van de Teide wil ik route langs de Roques de García maken. Een tocht met weinig klimmen of dalen die overal een weids uitzicht biedt.

De bus is boven de wolken geklommen, de lucht is strak blauw en de zon verzacht de koude ondertoon van het windje. Het terrein is me uit een eerder bezoek bekend. Met name het zicht op de Llano de Ucanca vond ik in november 2010 zo verpletterend mooi, dat ik besloot om daar na mijn verscheiden rond te willen waren. Hopelijk ligt dat moment nog ver weg. Voor degene die tezijnertijd aan die hier reeds eeuwen aanwezige autochtone as nog dat hoopje van mij zal toevoegen, heb ik de plek met stenen gemarkeerd. Ik ga kijken of dat merkteken nog aanwezig is.

Als ik na een uur wandelen in de bewuste 'hoek' aankom, is de daar achtergelaten boodschap nauwelijks nog herkenbaar. Dat kan dus beter. Vervolgens organiser ik de gewenste locatie duurzamer op basis van elementen in het landschap die t.z.t. beslist nog te zien zijn. Het is geen zoekplaatje meer: 'Het is hier dus!' Dan wandel ik gerustgesteld verder: de asbesplaats is in orde.

Voor de Guanches, de oorspronkelijke bewoners van Tenerife, was de Teide een heilige berg. Hier speelde zich - volgens hun verhalen - de strijd af tussen goed en kwaad. De Llano de Ucanca was de vallei waar de mensen bij elkaar kwamen om de overwinning te vieren van het goede. 'Un lugar bonito', een prettige plek.

Franco's schaduw (3)

El País van 1 februari doet verslag van deel zoveel in het proces tegen Baltasar Garzón. Hij is de wetsdienaar die Chili's voormalig dictator Pinochet veroordeeld wist te krijgen. Sindsdien is zijn reputatie niet meer stuk te krijgen als als strijder voor het recht. Internationaal dan, want in zijn thuisland Spanje bestaat de nodige twijfel. Op het Iberisch schiereiland is hij een lastpak, een hoofdpijndossier, een ramp met een bril op. Althans voor het conservatieve deel van de bevolking. Want Garzón houdt zich niet aan de wet en da's hetzelfde als een politieagent die steekpenningen aanneemt. Die vliegt - in elk geval in ons land - de laan uit.

En dat is nou precies de route die rechts Spanje al jaren uitgestippeld heeft voor Garzón. Sinds 1977 geldt in zijn land de Amestiewet. Het vloerkleed waaronder de moordpartijen tijdens de Burgeroorlog  (1936-1939) en Franco's imperium (1939-1975) volgens afspraak geveegd werden. En wat doet Garzón nu: hij start op enig moment een onderzoek naar de misdadigers die schuldig zijn aan het verdwijnen van meer dan 114.000 personen in genoemde periodes. De onderzoeker voelt zich sterk, want voor dit soort niet politieke misdaden, geldt het internationale recht boven een nationale wet. De bestraffing van delicten tegen de mensheid kan door niets tegengehouden worden. Behalve in Spanje dus, lijkt het.

Al tijden proberen tegenstanders de elders geëerde Garzón 'kalt zu stellen', om een beladen uitdrukking te gebruiken. Soms zijn het serieuze collega-juristen, meestal is het regelrecht rapaille, al dan niet met stropdas. Een ding heeft dat volk gemeen: de al dan niet uitgesproken franquisten voelen zich senang in het gedachtengoed van wijlen hun roerganger.

Politiek interesseert me niet. Wel het geduld van fundamentalstisch rechts, waar dan ook. En de machinerie die in werking komt om vooral niets aan macht en verworven rechten in te hoeven leveren. Hoe dat dicht bij huis werkt, is te observeren in de staatarena van Spanje. De rechtsen zijn sinds kort de rode lap. De linkse stier is na de verloren verkiezingen nog te verkouden om imponerend te briesen. Met één stem in zijn voordeel heeft het hoogste gerechtshof gisteren bepaald dat alle aantijgingen aan het adres van Baltasar Garzón nu van geen waarde zijn. Het onderzoek naar de oorlogsmisdaden wordt vooralsnog niet tegengehouden.

De niet-Spaanse waarnemers spreken schande van de obstructie die Garzón steeds weer op zijn weg vindt. En de Spaanse waarnemers? Die zijn zoals gebruikelijk verdeeld op overzichtelijke wijze. Met rechts de oude tijd en links de democratie. Franco trekt nog steeds vanuit zijn graf aan de touwtjes. Een spotprent brengt dat in de krant helder in beeld. Met aan het eind van het belangrijkste touw het zwaard van Damocles dat precies boven het hoofd van Baltasar Garzón hangt. Wordt beslist vervolgd.